Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 383. máls.
138. löggjafarþing 2009â2010.
Ãskj. 1329 â 383. mál.
um till. til þál. um að Ãsland skapi sér afgerandi lagalega sérstöðu varðandi vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis.
Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hauk Arnþórsson stjórnsýslufræðing, Smára McCarthy frá Félagi um stafrænt frelsi og Björn Geirsson og Hrafnkel V. GÃslason frá Póst- og fjarskiptastofnun. Nefndinni bárust umsagnir frá Alþýðusambandi Ãslands, Félagi um stafrænt frelsi, Guido Strack (Whistleblower-Netzwerk), Hauki Arnþórssyni stjórnsýslufræðingi, Persónuvernd, Póst- og fjarskiptastofnun, dr. Thomas Hoeren og rÃkislögreglustjóra.
à tillögunni er lagt til að Alþingi feli rÃkisstjórn Ãslands að að leita leiða til að styrkja tjáningarfrelsi, málfrelsi, upplýsingamiðlun og útgáfufrelsi auk þess sem vernd heimildarmanna og afhjúpenda verði tryggð. à þessu skyni er gert ráð fyrir að gerð verði sérstök úttekt sem miði að þvà að afmarka viðfangsefni og undirbúa lagabreytingar. Einnig að litið verði til löggjafar annarra rÃkja og reynt að sameina það besta úr þeim til að skapa sérstöðu hér á landi á sviði tjáningar- og upplýsingafrelsis. Jafnframt er lagt til að komið verði á fót alþjóðlegum tjáningarfrelsisverðlaunum á Ãslandi.
Með tillögunni er þess freistað að bregðast við alþjóðlegri þróun à upplýsingamálum. Hagsmunum almennings af tjáningarfrelsi og málfrelsi, óháðri upplýsingamiðlun og útgáfufrelsi stendur ógn af vaxandi tilburðum alþjóðlegra stórfyrirtækja, hagsmunasamtaka og stjórnvalda vÃða um heim til þess að stýra upplýsingamiðlun með lögsóknum, lögbanni og meiðyrðamálsóknum sem virða engin landamæri. Tryggja þarf að allar upplýsingar sem varða almannahag komist til skila à hefðbundnum farvegi vestrænnar blaðamennsku.
à greinargerð með tillögunni segir: âÃsland hefur þvà einstakt tækifæri til að taka afgerandi forustu með þvà að búa til traustvekjandi lagaramma sem væri byggður á bestu löggjöf annarra rÃkjaâ. Nefndin telur að skoða þurfi à hvaða mæli Ãsland er à aðstöðu til að taka sér leiðandi stöðu à að efla tjáningarfrelsi með þeim hætti að lög nágrannarÃkjanna gildi ekki fyrir tölvuvinnslu um upplýsingar ef hún væri vistuð à gagnaveri á Ãslandi. Fremur mætti halda þvà fram að Ãsland væri à þeirri stöðu að þurfa að vinna sér traust nágrannarÃkjanna eftir hrunið sem hafði áhrif utan landsteinanna. Ãsland þarf að taka tillit til annarra rÃkja og þeirra alþjóðasáttmála sem landið er aðili að. Nefndin tekur undir þau varnaðarorð sem var beint til hennar à þá veru að ef draga mætti einhvern lærdóm af þeim hraða uppgangi sem var hér og hruninu sem fylgdi à kjölfarið væri hann sá að það borgar sig ekki að ætla að verða mest og best á einu augabragði heldur þarf að fara hægar à sakirnar, taka minni skref, vanda til verka og sjá til þess að allir lausir hnútar séu hnýttir à hverju skrefi fyrir sig. Ãar á meðal að rÃkið hafi komið sér upp viðbúnaði á viðkomandi sviði áður en skrefið er stigið. à þann hátt getum við sett markið hátt, markað okkur þá stefnu sem er nauðsynleg til að ná settu marki og komist á leiðarenda með þolinmæði og vinnu.
Nefndin bendir á að það þarfnast undirbúnings að gera lagabreytingar sem eiga að hafa áhrif á tjáningarfrelsi à heiminum. Fagmennska og öryggi þarf að rÃkja à rekstri og framkvæmd og eftirliti opinbers valds á málefnasviðinu. Alþjóðlegar aðgerðir beinast að þvà að reyna að samhæfa reglur varðandi tölvuógnir og upplýsingar. Margt má betur fara á Ãslandi à þessu efni. Ãsland hefur til að mynda ekki komið sér upp CERT-teymi (e. Computer Emergency Response Team) en mörg rÃki sem Ãsland vill bera sig saman við hafa gert slÃkt. Ãá er landið enn viðkvæmt hvað varðar samband við útlönd. Ãrátt fyrir miklar framfarir sÃðustu ár er þess skemmst að minnast að à febrúar 2010 kom upp bilun à London sem olli sambandsleysi à gegnum FarIce. Ãetta bendir til að nauðsynlegt sé að skoða samband Ãslands við umheiminn gaumgæfilega hvað varðar innviði upplýsingatækniþjónustu og opinbers eftirlits með henni.
Ãað er ekki á valdi Ãslands að hlutast til um meiðyrða- og réttarfarslöggjöf à öðrum rÃkjum og þvà er til að mynda ekki unnt að koma à veg fyrir að breskur réttur heimili að mál séu höfðuð þar à landi vegna vefsÃðna sem tengjast Ãslandi og valda tjóni þar à landi. Samkvæmt Lúganó-samningnum ber Ãslandi þá skylda til að viðurkenna dóminn hér á landi, nema að uppfylltum þröngum undantekningum, svo sem ef slÃk viðurkenning telst andstæð allsherjarreglu hérlendis. LÃklegt er að erfitt verði að beita slÃkum undantekningum gagnvart EvrópurÃkjum á þeim grunni að meiðyrðadómur brjóti gegn allsherjarreglu hérlendis þar sem þau eru flest einnig aðilar að mannréttindasáttmála Evrópu, þar á meðal Bretland. Nefndin telur að huga þurfi sérstaklega að þessu à þeirri vinnu sem tillagan mælir fyrir um.
Nefndin leggur áherslu á að það er ekki ætlunin að skapa á Ãslandi aflandseystöðu þar sem alþjóðalög eru sniðgengin en sá möguleiki gæti komið upp með tilkomu gagnavera að undirboð yrðu á netinu, nokkurs konar aflandseystaða þannig að unnt yrði að vÃkja frá lögum og reglum. Einstök rÃki þar sem gagnaver eru rekin gætu séð sér hag à þvà að vera aflandseyjar fyrir gögn eða upplýsingar og myndað lagaumhverfi sem ver búnað, gögn eða upplýsingar fyrir lögum og reglu à rÃki upphafsaðilans og à rÃki móttakandans. Ãá mundu aðeins gilda lög þess rÃkis sem vistar búnaðinn, gögnin eða upplýsingarnar. SlÃk aflandsrÃki sniðganga hugsanlega alþjóðalög og -samninga til að geta sjálf stjórnað lagaumhverfinu. Ãannig gæti myndast samkeppni um viðskipti milli smárÃkja sem hýsa gagnaver og eitt boðið aflandseyjaþjónustu hvað varðar upplýsingalög, annað hvað varðar bókhaldslög, þriðja um annað ólöglegt efni o.s.frv. SlÃk samkeppni er tæpast à almannaþágu.
Nefndin leggur til þrenns konar breytingar á tillögugreininni:
à fyrsta lagi að kannaðir verði möguleikar á að koma á fót alþjóðaverðlaunum sem yrðu kennd við Ãsland à stað þess að kveða með fortakslausum hætti á um að svo verði gert. à öðru lagi leggur nefndin til að gerð verði sérstök úttekt á viðbúnaði rÃkisins á sviði öryggismála vegna starfrækslu gagnavera. à þriðja lagi er lagt til að haldin verði ráðstefna um breytingar á lagasetningu og umhverfi notenda netsins með tilkomu gagnavera og hvaða réttarreglur gilda um netið. SlÃk ráðstefna gæti til dæmis verið haldin à samstarfi við Evrópuráðið.
Nefndin telur að þær tillögur sem eru nefndar à greinargerð með ályktuninni séu til þess fallnar að skapa hér framsækið umhverfi fyrir skráningu og starfsemi alþjóðlegra fjölmiðla og útgáfufélaga, sprotafyrirtækja, mannréttindasamtaka og gagnaversfyrirtækja. SlÃkar breytingar mundu treysta stoðir lýðræðis, verða hvati til nauðsynlegra umbóta hérlendis og auka gagnsæi og aðhald. Stefnumörkunin gæti gefið þjóðinni aukið vægi á erlendum vettvangi og orðið lyftistöng à atvinnu- og efnahagsmálum. Fyrir liggur að menntamálaráðuneytið hyggst strax à sumar ráða starfsmann sem gæti sinnt þvà verkefni sem hér er lagt til. Enn fremur hefur tillagan vakið mikla athygli á heimsvÃsu en hingað hafa tugir blaðamanna leitað upplýsinga vegna málsins.
Nefndin leggur til að tillagan sem borin er fram af fulltrúum allra flokka á Alþingi verði samþykkt með eftirfarandi
1. à stað orðsins âkomiðâ à c-lið 1. mgr., komi: kannaðir möguleikar þess að koma.
2. Við 1. mgr. bætist tveir nýir stafliðir, er orðist svo:
d. gerð úttekt á viðbúnaði rÃkisins, einkum á sviði öryggismála, vegna starfrækslu alþjóðlegra gagnavera hér á landi,
e. haldin alþjóðleg ráðstefna á Ãslandi um breytingar á lagasetningu og netnotendaumhverfi með tilkomu gagnavera og hvaða réttarreglur gilda um netið.
Ãgmundur Jónasson og Mörður Ãrnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.
Birgir Ãrmannsson og Ãlöf Nordal skrifa undir álit þetta með fyrirvara.
138. löggjafarþing 2009â2010.
Ãskj. 1329 â 383. mál.
Nefndarálit
um till. til þál. um að Ãsland skapi sér afgerandi lagalega sérstöðu varðandi vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis.
Frá allsherjarnefnd.
Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Hauk Arnþórsson stjórnsýslufræðing, Smára McCarthy frá Félagi um stafrænt frelsi og Björn Geirsson og Hrafnkel V. GÃslason frá Póst- og fjarskiptastofnun. Nefndinni bárust umsagnir frá Alþýðusambandi Ãslands, Félagi um stafrænt frelsi, Guido Strack (Whistleblower-Netzwerk), Hauki Arnþórssyni stjórnsýslufræðingi, Persónuvernd, Póst- og fjarskiptastofnun, dr. Thomas Hoeren og rÃkislögreglustjóra.
à tillögunni er lagt til að Alþingi feli rÃkisstjórn Ãslands að að leita leiða til að styrkja tjáningarfrelsi, málfrelsi, upplýsingamiðlun og útgáfufrelsi auk þess sem vernd heimildarmanna og afhjúpenda verði tryggð. à þessu skyni er gert ráð fyrir að gerð verði sérstök úttekt sem miði að þvà að afmarka viðfangsefni og undirbúa lagabreytingar. Einnig að litið verði til löggjafar annarra rÃkja og reynt að sameina það besta úr þeim til að skapa sérstöðu hér á landi á sviði tjáningar- og upplýsingafrelsis. Jafnframt er lagt til að komið verði á fót alþjóðlegum tjáningarfrelsisverðlaunum á Ãslandi.
Með tillögunni er þess freistað að bregðast við alþjóðlegri þróun à upplýsingamálum. Hagsmunum almennings af tjáningarfrelsi og málfrelsi, óháðri upplýsingamiðlun og útgáfufrelsi stendur ógn af vaxandi tilburðum alþjóðlegra stórfyrirtækja, hagsmunasamtaka og stjórnvalda vÃða um heim til þess að stýra upplýsingamiðlun með lögsóknum, lögbanni og meiðyrðamálsóknum sem virða engin landamæri. Tryggja þarf að allar upplýsingar sem varða almannahag komist til skila à hefðbundnum farvegi vestrænnar blaðamennsku.
à greinargerð með tillögunni segir: âÃsland hefur þvà einstakt tækifæri til að taka afgerandi forustu með þvà að búa til traustvekjandi lagaramma sem væri byggður á bestu löggjöf annarra rÃkjaâ. Nefndin telur að skoða þurfi à hvaða mæli Ãsland er à aðstöðu til að taka sér leiðandi stöðu à að efla tjáningarfrelsi með þeim hætti að lög nágrannarÃkjanna gildi ekki fyrir tölvuvinnslu um upplýsingar ef hún væri vistuð à gagnaveri á Ãslandi. Fremur mætti halda þvà fram að Ãsland væri à þeirri stöðu að þurfa að vinna sér traust nágrannarÃkjanna eftir hrunið sem hafði áhrif utan landsteinanna. Ãsland þarf að taka tillit til annarra rÃkja og þeirra alþjóðasáttmála sem landið er aðili að. Nefndin tekur undir þau varnaðarorð sem var beint til hennar à þá veru að ef draga mætti einhvern lærdóm af þeim hraða uppgangi sem var hér og hruninu sem fylgdi à kjölfarið væri hann sá að það borgar sig ekki að ætla að verða mest og best á einu augabragði heldur þarf að fara hægar à sakirnar, taka minni skref, vanda til verka og sjá til þess að allir lausir hnútar séu hnýttir à hverju skrefi fyrir sig. Ãar á meðal að rÃkið hafi komið sér upp viðbúnaði á viðkomandi sviði áður en skrefið er stigið. à þann hátt getum við sett markið hátt, markað okkur þá stefnu sem er nauðsynleg til að ná settu marki og komist á leiðarenda með þolinmæði og vinnu.
Nefndin bendir á að það þarfnast undirbúnings að gera lagabreytingar sem eiga að hafa áhrif á tjáningarfrelsi à heiminum. Fagmennska og öryggi þarf að rÃkja à rekstri og framkvæmd og eftirliti opinbers valds á málefnasviðinu. Alþjóðlegar aðgerðir beinast að þvà að reyna að samhæfa reglur varðandi tölvuógnir og upplýsingar. Margt má betur fara á Ãslandi à þessu efni. Ãsland hefur til að mynda ekki komið sér upp CERT-teymi (e. Computer Emergency Response Team) en mörg rÃki sem Ãsland vill bera sig saman við hafa gert slÃkt. Ãá er landið enn viðkvæmt hvað varðar samband við útlönd. Ãrátt fyrir miklar framfarir sÃðustu ár er þess skemmst að minnast að à febrúar 2010 kom upp bilun à London sem olli sambandsleysi à gegnum FarIce. Ãetta bendir til að nauðsynlegt sé að skoða samband Ãslands við umheiminn gaumgæfilega hvað varðar innviði upplýsingatækniþjónustu og opinbers eftirlits með henni.
Ãað er ekki á valdi Ãslands að hlutast til um meiðyrða- og réttarfarslöggjöf à öðrum rÃkjum og þvà er til að mynda ekki unnt að koma à veg fyrir að breskur réttur heimili að mál séu höfðuð þar à landi vegna vefsÃðna sem tengjast Ãslandi og valda tjóni þar à landi. Samkvæmt Lúganó-samningnum ber Ãslandi þá skylda til að viðurkenna dóminn hér á landi, nema að uppfylltum þröngum undantekningum, svo sem ef slÃk viðurkenning telst andstæð allsherjarreglu hérlendis. LÃklegt er að erfitt verði að beita slÃkum undantekningum gagnvart EvrópurÃkjum á þeim grunni að meiðyrðadómur brjóti gegn allsherjarreglu hérlendis þar sem þau eru flest einnig aðilar að mannréttindasáttmála Evrópu, þar á meðal Bretland. Nefndin telur að huga þurfi sérstaklega að þessu à þeirri vinnu sem tillagan mælir fyrir um.
Nefndin leggur áherslu á að það er ekki ætlunin að skapa á Ãslandi aflandseystöðu þar sem alþjóðalög eru sniðgengin en sá möguleiki gæti komið upp með tilkomu gagnavera að undirboð yrðu á netinu, nokkurs konar aflandseystaða þannig að unnt yrði að vÃkja frá lögum og reglum. Einstök rÃki þar sem gagnaver eru rekin gætu séð sér hag à þvà að vera aflandseyjar fyrir gögn eða upplýsingar og myndað lagaumhverfi sem ver búnað, gögn eða upplýsingar fyrir lögum og reglu à rÃki upphafsaðilans og à rÃki móttakandans. Ãá mundu aðeins gilda lög þess rÃkis sem vistar búnaðinn, gögnin eða upplýsingarnar. SlÃk aflandsrÃki sniðganga hugsanlega alþjóðalög og -samninga til að geta sjálf stjórnað lagaumhverfinu. Ãannig gæti myndast samkeppni um viðskipti milli smárÃkja sem hýsa gagnaver og eitt boðið aflandseyjaþjónustu hvað varðar upplýsingalög, annað hvað varðar bókhaldslög, þriðja um annað ólöglegt efni o.s.frv. SlÃk samkeppni er tæpast à almannaþágu.
Nefndin leggur til þrenns konar breytingar á tillögugreininni:
à fyrsta lagi að kannaðir verði möguleikar á að koma á fót alþjóðaverðlaunum sem yrðu kennd við Ãsland à stað þess að kveða með fortakslausum hætti á um að svo verði gert. à öðru lagi leggur nefndin til að gerð verði sérstök úttekt á viðbúnaði rÃkisins á sviði öryggismála vegna starfrækslu gagnavera. à þriðja lagi er lagt til að haldin verði ráðstefna um breytingar á lagasetningu og umhverfi notenda netsins með tilkomu gagnavera og hvaða réttarreglur gilda um netið. SlÃk ráðstefna gæti til dæmis verið haldin à samstarfi við Evrópuráðið.
Nefndin telur að þær tillögur sem eru nefndar à greinargerð með ályktuninni séu til þess fallnar að skapa hér framsækið umhverfi fyrir skráningu og starfsemi alþjóðlegra fjölmiðla og útgáfufélaga, sprotafyrirtækja, mannréttindasamtaka og gagnaversfyrirtækja. SlÃkar breytingar mundu treysta stoðir lýðræðis, verða hvati til nauðsynlegra umbóta hérlendis og auka gagnsæi og aðhald. Stefnumörkunin gæti gefið þjóðinni aukið vægi á erlendum vettvangi og orðið lyftistöng à atvinnu- og efnahagsmálum. Fyrir liggur að menntamálaráðuneytið hyggst strax à sumar ráða starfsmann sem gæti sinnt þvà verkefni sem hér er lagt til. Enn fremur hefur tillagan vakið mikla athygli á heimsvÃsu en hingað hafa tugir blaðamanna leitað upplýsinga vegna málsins.
Nefndin leggur til að tillagan sem borin er fram af fulltrúum allra flokka á Alþingi verði samþykkt með eftirfarandi
BREYTINGUM:
1. à stað orðsins âkomiðâ à c-lið 1. mgr., komi: kannaðir möguleikar þess að koma.
2. Við 1. mgr. bætist tveir nýir stafliðir, er orðist svo:
d. gerð úttekt á viðbúnaði rÃkisins, einkum á sviði öryggismála, vegna starfrækslu alþjóðlegra gagnavera hér á landi,
e. haldin alþjóðleg ráðstefna á Ãslandi um breytingar á lagasetningu og netnotendaumhverfi með tilkomu gagnavera og hvaða réttarreglur gilda um netið.
Ãgmundur Jónasson og Mörður Ãrnason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.
Birgir Ãrmannsson og Ãlöf Nordal skrifa undir álit þetta með fyrirvara.
Alþingi, 10. júnà 2010.
Róbert Marshall,
form., frsm.
Ãrni Ãór Sigurðsson.
Birgir Ãrmannsson,
með fyrirvara.
Valgerður Bjarnadóttir.
VigdÃs Hauksdóttir.
Ãlöf Nordal,
með fyrirvara.
Ãráinn Bertelsson.
Skrifstofa Alþingis - Hafa samband, 101 ReykjavÃk, Sjá á korti , Kt. 420169-3889 ,[email protected]
SÃmi 563 0500, Skiptiborðið er opið kl. 9â16 mánudaga til föstudaga.
Persónuverndarstefna
Ãetta vefsvæði
byggir á Eplica